Petrus Cunaeus

Nederlands

Vóór de tijd van Mosjee kende de wereld geen geschreven wetten. Hoewel het menselijk geslacht voordien zeker niet geheel zonder wetten leefde, waren deze toch noch op openbare tafelen noch in enig schriftelijk gedenkteken vastgelegd. Van dit soort waren die zeven voorschriften waarvan de Talmoedgeleerden zeggen dat zij aan de zonen van Noach gegeven waren. Zij bevatten bepaalde regels van gerechtigheid die het menselijk leven niet kon missen. Daarom strekte hun gelding zich zo ruim tot allen uit, dat de Israëlieten bevolen werd degenen die ze niet kenden in de oorlog te doden en uit de menselijke samenleving weg te nemen.

Nederlands

En dat was niet zonder reden. Want zij die geen enkel recht hadden aanvaard, leken schadelijker dan alle wilde dieren. Zoals Aristoteles op voortreffelijke wijze zei, is onrecht dat met wapens is uitgerust het allerergste en wreedste. De natuur heeft de mens echter met wapens toegerust: rede en verstand, waarmee hij, als men het recht wegneemt, bij uitstek verderf kan aanrichten.

Nederlands

Wat de hoogste wetgever hier zegt, namelijk dat de volken die de aangeboden vrede hadden aangenomen gespaard moesten worden, moet volgens de Talmoedgeleerden op grond van een zeer oude overlevering van hun voorouders zo worden verstaan: die volken moesten bovendien de zeven voorschriften op zich nemen die vóór de gezegende tijd van Abraham aan de zonen van Noach gegeven waren. Anders had men degenen die geen godsdienst en geen eerbied voor de godheid hadden, niet in leven mogen laten.

Nederlands

De wijste Joodse geleerden zeggen namelijk dat er zes zaken waren waarover de eerste vader van de mensen een goddelijk bevel ontvangen had. Hij had uit de hemel geleerd dat de majesteit van de goddelijke naam geëerd moest worden en dat onder de mensen recht gesproken moest worden. Verder was hem verboden mensenbloed te vergieten, afgoden te vereren of roof te plegen; en ook om zich, wanneer het menselijk geslacht zich vervolgens had vermenigvuldigd, door bloedschennige huwelijken te bezoedelen. Dit zou een zekere overgeleverde leer zijn, die vanaf de tijd van Mosjee van hand tot hand aan het nageslacht is doorgegeven. Uit het stilzwijgende besef van ieder afzonderlijk, en in het algemeen uit de woorden van de Pentateuch, zou echter blijken dat deze voorschriften op die wijze aan de eerste mens gegeven waren.

Nederlands

Ten slotte zou Noach door een hemelse stem zijn vermaand geen lichaamsdeel van een levend dier te eten. In Genesis staat immers geschreven: ‘Vlees met zijn ziel, die zijn bloed is, zult u niet eten.’ Zo komt men volgens hen tot zeven voorschriften, waardoor het menselijk geslacht werd geregeerd totdat aan Abraham de wet over de besnijdenis werd gegeven. De zeer geleerde Maimonides geeft de opvatting van de Talmoedgeleerden die wij hebben uiteengezet weer in de woorden die in Halacha Melachim, hoofdstuk IX, staan.

Nederlands

Voordat wij van deze uitweiding naar ons onderwerp terugkeren, willen wij uitleggen wat wij volgens de opvatting van de Talmoedgeleerden gezegd hebben: dat onder de zeven voorschriften die aan de eerste mensen gegeven waren ook die goddelijke bepaling viel die hun de verering van afgoden verbood. Maimonides laat in Halacha Habodat Cochabin & Mazzaloth duidelijk zien dat een verkeerde godsdienst reeds in het allereerste begin van de wereld wortel had geschoten. Al in de tijd van Enosj begon men uit een zekere menselijke bijgelovigheid de sterren en planeten hoog te vereren, al was men nog niet geheel van de ware godheid afgevallen. Weldra echter werden tempels en beelden aan de sterren gewijd, want dwaling is vruchtbaar; totdat men ten slotte, met volledige verachting van de godheid, alle goddelijke verering uitsluitend aan de planeten gaf.

Nederlands

De grote rabbijn maakt echter een uitzondering voor enkele personen: Chanoch, Metoesjelach, Noach, Shem en Ever. Zij hebben de ene God, die werkelijk de beste en grootste is, steeds met een zuiver, ongeschonden en onbedorven gemoed en stem vereerd. Hij spreekt immers over de dwaling die het menselijk geslacht beheerste en over het gebrek van die tijd.

Nederlands

Abraham zelf, zegt hij, erkende God als zijn schepper pas heel laat, toen hij al veertig jaar oud was. In Ur van de Chaldeeën was hij immers ondergedompeld geweest in geestelijke duisternis en verblinding, te midden van bijgelovige mensen en afgodendienaars, en had hij samen met hen dezelfde waanzin gedeeld. Toen hij ten slotte door de godheid beter onderricht was, had hij getracht de Chaldeeën van hun onwetendheid omtrent de waarheid te bevrijden. Maar omdat de koning het op zijn leven had voorzien, was hij naar het woongebied van de inwoners van Charan uitgeweken. Vandaar was hij naar Kanaän gekomen, waar hij de hemelse leer zo succesvol onder de zijnen verspreidde dat Maimonides hem terecht ‘steunpilaar en grondslag van de wereld’ noemt.

Nederlands

Deze zeer verstandige schrijver heeft dit met groot onderscheidingsvermogen opgemerkt. Ook wij hebben het graag vermeld, omdat het licht kon werpen op de uitspraak van de Talmoedgeleerden die wij over die zeven voorschriften hebben weergegeven. Die verplichtten de nakomelingen van Noach zozeer dat, wanneer bepaalde volken weigerden de naleving ervan als vredesvoorwaarde te aanvaarden, de Joden bevolen werd hen geheel te vernietigen, als mensen die door barbaarsheid en onmenselijkheid verwilderd waren.

Nederlands

Laten wij nu verder ingaan op andere zaken die Maimonides heeft aangevoerd ter uitleg van de woorden die wij kort tevoren uit het twintigste hoofdstuk van Deuteronomium hebben overgeschreven. Dat de hoogste God beveelt eerst vredesgezanten te sturen naar de volken tegen wie de Joden zich ten oorlog voorbereidden, geldt volgens het zeer overtuigende bewijs van die Egyptenaar ook voor de zeven volken wier welvarende woonplaatsen God aan de Israëlieten had beloofd. Dat gaat in tegen de opvatting van degenen die zeggen dat de godheid die volken zonder onderscheid en zonder mogelijkheid van uitzondering vogelvrij had verklaard.

Nederlands

Maar een opmerkelijk getuigenis dat onze Maimonides aanhaalt uit hoofdstuk XI van het boek Jozua weerlegt hen. Daar staat ongeveer het volgende: ‘Geen stad sloot vrede met de Israëlieten, behalve de Chivieten van Gibeon. Alle overige werden in oorlog ingenomen. God had immers hun gemoed verhard om met de Israëlieten de strijd aan te gaan, opdat hij hen volkomen zou vernietigen en hun geen genade zou laten.’ Daaruit volgt nu juist dat die volken vernietigd zijn omdat zij liever hun geluk in de oorlog beproefden dan vrede te sluiten op de voorwaarden van de Israëlieten. Als zij naar de vredesgezanten hadden geluisterd, zou hun behoud geenszins onzeker zijn geweest.

Nederlands

Dat de overwinning op die zeven volken anders werd uitgevoerd dan op de overige, zodat de wet daar de vernietiging van mannen, vrouwen en zelfs zuigelingen verlangde, terwijl bij de andere volken alleen de dood van de mannen als genoegdoening volstond, heeft deze reden: die zeven volken hadden zich algemeen en overal aan bepaalde bijzonder afschuwelijke misdaden schuldig gemaakt, waarvan het juiste verstand en de gemeenschappelijke menselijke natuur terugdeinzen en gruwen. Daarom geeft de hoogste God te kennen dat zij als het ware de afschuw en de last van de aarde waren geweest, wanneer hij in hoofdstuk XVIII van Leviticus, na dergelijke ondeugden te hebben opgesomd, ten slotte zegt: ‘Het land is verontreinigd; ik heb zijn ongerechtigheid eraan bezocht, en het land heeft zijn bewoners uitgebraakt.’

Nederlands

Over de Ammonieten en Moabieten staat in hoofdstuk XXIII van Deuteronomium een afzonderlijk bevel, waarbij bepaald werd dat de Israëlieten hen nooit tot vrede mochten uitnodigen. Daar wordt ook de reden gegeven: zij hadden de Israëlieten, toen die uit Egypte kwamen, geen levensmiddelen gebracht; bovendien hadden zij de ziener Bilham voor veel geld ingehuurd om hun allerlei onheil toe te wensen. Maimonides voegt echter een voorbehoud toe dat hier moet worden overgeschreven: ‘Hoewel zij’, zegt hij, ‘geen vredesgezanten naar hen stuurden, wezen zij hen toch niet af wanneer zij zelf uit eigen beweging vrede verlangden.’

Nederlands

Toch staat vast dat er ook al eerder, in de eerste tijd van de wereld, bepaalde godsdienstige voorschriften en ceremoniën bestonden. Noach had immers van God het onderscheid tussen reine en onreine dieren geleerd; en hem werd onder dreiging verboden bloed te eten. Maar de wet die door Mosjee werd gegeven, heeft dit alles nauwkeuriger afgebakend. In het elfde hoofdstuk van Leviticus staat bijvoorbeeld een lange opsomming van de dieren waardoor de Hebreeën zich bij het eten of aanraken ervan zouden verontreinigen. Veel zaken zijn daar onder de onreine dingen gerangschikt, niet op grond van een uitspraak van de natuur of de rede, maar krachtens de bepaalde wil van God.

Nederlands

Volstrekt ongegrond, en uit te fluiten, is wat rabbi Eliëzer in zijn hoofdstukken op grond van de gangbare Joodse opvatting heeft meegedeeld: dat de berg waarop de tempel van Jeruzalem stond precies dezelfde is waarop Adam, de eerste vader van de mensen, offers bracht; dat Abel en Kaïn vervolgens daar hun gaven aan de godheid aanboden; dat ook Noach daar een altaar oprichtte toen hij de ark verliet; en dat Abraham, op hemelse aanwijzing, daarheen ging om zijn zoon te offeren.

Nederlands

Er was nog één man over, Noach, vrij van misdaden. De heilige Petrus noemt hem een verkondiger van gerechtigheid, omdat God zijn stem gebruikte om de goddelozen tot bezinning te brengen. Hun werd een termijn van honderdtwintig jaar gegeven waarbinnen zij tot inkeer moesten komen. Zo moet beslist worden verstaan wat in het zesde hoofdstuk van Genesis wordt gezegd. Flavius Josephus heeft die woorden namelijk ten onrechte naar een andere betekenis verdraaid.

Nederlands

Van de vele duizenden waren slechts enkelen overgebleven. God had hen als zaad behouden om het verlies van het menselijk geslacht door nieuw nageslacht te herstellen. Weldra herstelde Noach de juiste verering van de godheid. En opdat hij geen tweede zondvloed zou vrezen, werd hem bevolen naar de regenboog te kijken en op dit heilige teken te vertrouwen. De geloofsgemeenschap bestond toen uit weinig mensen. Toch behaagde deze ongedeelde menigte God niet. Opnieuw vond een beperking tot een kleiner aantal plaats. Want hoewel Noach drie zonen had verwekt, Shem, Cham en Jafet, bleef de geloofsgemeenschap alleen in het geslacht van Shem.

Nederlands

Uit Adams kinderen werd alleen Set, uit diens geslacht Noach, uit Noachs zonen Shem, uit diens nageslacht Abraham, en ten slotte uit Abrahams talrijke nakomelingen alleen Isaak welgevallig bevonden en uitgekozen, opdat zijn familie zich op onuitsprekelijke wijze, als het ware door erfopvolging, de naam en waardigheid van de geloofsgemeenschap zou toe-eigenen. De overige volken werden als onheilig door de godheid verworpen en achtergesteld, totdat de Messias de wereld binnentrad, de scheidsmuur neerhaalde en bewerkte wat lang tevoren aan Abraham beloofd was: dat door zijn nageslacht aan alle volken zonder onderscheid het verhoopte heil zou worden gegeven.

Nederlands

Laten wij nu ten slotte zeggen wat voor ons het eerste en voornaamste van alles is. Het lijdt geen twijfel dat de Joden al in de tijd van de apostel door een verkeerd ingeroepen geest tot die dwaling waren gebracht, zodat zij meenden wat men tegenwoordig in hun geschriften leest: dat Melchisedek Shem was, de zoon van Noach, die tot in de tijd van Abraham en Isaak in leven was gebleven.