Door de hulp van de Eeuwige Ene

Derech HaLev in gesprek met Efraim van der Vennen

Wat kan een eeuwenoud boek ons vandaag nog leren over ons karakter, onze keuzes en de manier waarop wij in het leven staan?

Die vraag stond centraal in een bijzonder gesprek van het Noachitisch Pastoraat Derech HaLev met Efraim van der Vennen over Orchot Tsaddikim – De Wegen der Rechtvaardigen. Een werk dat eeuwen geleden werd geschreven, maar waarvan de lessen verrassend dichtbij kunnen komen wanneer we bereid zijn onszelf een spiegel voor te houden.

Orchot Tsaddikim behoort tot de klassieke moessarliteratuur. Het anonieme Hebreeuwse werk ontstond in de late middeleeuwen en werd al vroeg overgeleverd in het West-Jiddisch. Juist die oude West-Jiddische tekst vormt een belangrijk uitgangspunt voor de komende Neerlandse vertaling waaraan Efraim werkt. Daarmee wordt niet alleen een geestelijk werk opnieuw toegankelijk gemaakt, maar krijgt ook een vrijwel verstilde taalwereld opnieuw een stem.

Tijdens het interview vertelt Efraim waarom dit boek hem zo raakt. De Wegen der Rechtvaardigen spreekt niet alleen over goede en minder goede karaktereigenschappen. Het vraagt de lezer naar zichzelf te kijken. Waar sta ik? Welke eigenschappen bepalen mijn handelen? Waar kan ik groeien? En hoe kan ik daar in het dagelijks leven daadwerkelijk mee aan de slag?

Daarmee is het geen boek dat uitsluitend gelezen wil worden. Het is een boek om mee te leven.

Moessar gaat immers over karaktervorming en zelfonderzoek. Niet om de mens voortdurend te beoordelen, maar om hem bewuster te laten kijken naar zijn eigen handelen. In het gesprek noemt Efraim het boek daarom een spiegel: een tekst die ruimte geeft voor nadenken, inzicht en innerlijke ontwikkeling. In het interview verbindt hij dat ook met de Noachitische levensweg, waarin studie, geboden en persoonlijke verantwoordelijkheid niet alleen het verstand maar eveneens het hart raken.

Bijzonder aan het vertaalproject is dat opnieuw wordt geluisterd naar de vroeg West-Jiddische stem waarin het werk eeuwen geleden werd doorgegeven. Daarmee raakt het project niet alleen aan moessar en Joodse literatuur, maar ook aan taalgeschiedenis en cultureel erfgoed. Een taal die vrijwel verstild is geraakt, mag opnieuw spreken tot een hedendaagse Neerlandse lezer.

Het interview met het Noachitisch Pastoraat biedt alvast een eerste kennismaking met dat grotere project.

Een onbekende schrijver.
Een eeuwenoude weg van karaktervorming.
Een bijna vergeten West-Jiddische stem.
En een boodschap die nog altijd vraagt: wie ben ik, en wie kan ik worden?

Orchot Tsaddikim – De Wegen der Rechtvaardigen, wordt daarmee meer dan een vertaalproject. Het is een ontmoeting tussen verleden en heden, en misschien vooral een uitnodiging om ook zelf even in de spiegel te kijken.